Υπάρχουν κάτι νύχτες που μοιάζουν να έχουν προαναγγελθεί χρόνια πριν. Βραδιές που τις νιώθεις στο σώμα, πριν τις δεις στο πρόγραμμα. Κι όταν είδα το όνομα Billy Cobham – Gazarte – 20/11/2025, αυτή η εξαίσια νύχτα άπλωσε τα χέρια της σαν μια παλιά ηλεκτρική καταιγίδα, έτοιμη να ξαναγεννηθεί πάνω από τις ταράτσες του Γκαζιού. Ο μεγάλος μάγος των μεμβρανών, ο πατέρας του fusion drumming, ο άνθρωπος που έμαθε τη jazz να ανοίγει τρύπες στον χρόνο, ξαναεπιστρέφει στην Αθήνα. Όχι σαν μνημείο· σαν γεγονός.
Το Gazarte, αυτή η νεοβιομηχανική μήτρα με το χωνευτήρι του ήχου που ανασαίνει μέσα στο μπετόν, θα γίνει το πιο πυκνό δωμάτιο της πόλης. Σαν να περιμένει τον Muruga, τον Coltrane, τον Zawinul, όλους μαζί σ’ ένα στριμωγμένο backstage, από εκείνα που μυρίζουν ιδρώτα, πλαστικό των καλωδίων, και φθηνό αλκοόλ που δεν έχει προλάβει να στεγνώσει. Η μνήμη και το παρόν θα βρεθούν σε ισορροπία σαν ξυπόλητος σχοινοβάτης.
Και στο κέντρο της νύχτας, αυτό το σώμα; Το πνεύμα; Και τα δύο μαζί; Κυρίες και κύριοι ο Billy Cobham!
Ο Cobham δεν παίζει τύμπανα. Ο Cobham ανοίγει ρωγμές. Έχει έναν τρόπο να ακουμπάει το δέρμα που κάνει τον αέρα να στριμώχνεται, να αλλάζει ρυθμό, να νομίζει πως έχει καρδιά. Όσοι τον έχουμε δει ζωντανά (και είχαμε την ευκαιρία να τον παρακολουθήσουμε από πολύ, πολύ νεότεροι!) ξέρουμε ότι δεν εκτελεί. Εκρήγνυται. Και μετά ανασυντάσσεται σαν στρατηγός ενός ρυθμού που δεν σταματά ποτέ να ανακαλύπτει νέες χώρες.
Το προαίσθημα του setlist
Όχι, δεν ξέρουμε το setlist. Το περιμένουμε όπως ο ναυτικός περιμένει την επόμενη φουσκοθαλασσιά ή οι παλιοί ψαράδες στις βόρειες θάλασσες την παλίρροια. Μα από τη διαδρομή των συναυλιών του, από τις μικρές παραδοχές του στις συνεντεύξεις, από τα ίχνη που αφήνει στην πλάτη του χρόνου, προαισθανόμαστε τ’ ακόλουθα:
Stratus — γιατί καμιά συναυλία του δεν είναι ολοκληρωμένη χωρίς αυτό το θηρίο των 8 λεπτών που απογείωσε το Spectrum.
Red Baron — ο ρυθμός που περπατά σαν κατακόκκινο άλογο σε ομιχλώδες τοπίο.
Taurian Matador — εκεί όπου η jazz ταυρομαχεί με το ηλεκτρικό blues.
Quadrant 4 — για να θυμηθούμε ότι τα τύμπανα μπορούν να τρέξουν πιο γρήγορα από κάθε κιθάρα.
Moon Germs — ένα από εκείνα τα κομμάτια που φαίνονται απλά, αλλά χτυπούν σαν αργός, μεταλλικός παλμός κάτω απ’ το δέρμα.
Ίσως μάλιστα να μας χαρίσει και μεγαλειώδεις στιγμές σαν εκείνες του Tinseltown ή του Total Eclipse!
Και πιθανότατα, κάτι νέο· ένα κομμάτι χωρίς τίτλο ακόμη, που θα το βαφτίσουμε όλοι μαζί εκείνη τη στιγμή, όπως γινόταν παλιά στα μικρά jazz club της Νέας Υόρκης.
Ο Cobham σήμερα: ένας παλαιστής του ρυθμού που αρνείται να γερνά. Τέτοια άλογα δεν σταματούν ποτέ να τρέχουν ακόμη κι όταν κάποιοι θα έλεγαν ότι γέρασαν. Ενίοτε μάλιστα τρέχουν ακόμη σταθερότερα, αφήνοντας βαθύτερα αποτυπώματα , κοιτάζοντας στοχαστικά το παρελθόν τους- το τόσο πλούσιο! -αλλα και την κάθε στιγμή.
Ο Billy έχει μπει πια σε μια ηλικία όπου άλλοι κρεμούν τις μπαγκέτες και κρατούν μόνο τις ιστορίες. Εκείνος όχι. Εκείνος παίζει σαν να προσπαθεί να σταματήσει τον χρόνο. Και ίσως το πετυχαίνει· όχι από ματαιοδοξία, αλλά από ανάγκη. Είναι ο τελευταίος μεγάλος της γενιάς που έζησε το fusion στην άγρια του εκδοχή: όχι σαν είδος, αλλά σαν καταστροφή των ειδών.
Ο Cobham, ακόμη και σήμερα, κάθεται στο set του σαν να μπαίνει σε cockpit αεροπλάνου. Τα toms, οι ride, τα splashes, δεν είναι επιφάνειες χτυπήματος· είναι αντιδραστήρες. Έχει αυτό το “διπλοπόδαρο” παίξιμο που μοιάζει να κλωτσάει τον ρυθμό μπροστά, να τον σπρώχνει σαν βαριά μηχανή που επιμένει να δουλεύει παρά τα χρόνια της.
Όπως πάντα, θα κάνει εκείνες τις μικρές αδιόρατες “παύσεις”, ένα κλάσμα του δευτερολέπτου, που μετατρέπουν τη φράση σε κύμα και την έκρηξη σε θραύσμα φωτός.
«Αυτό το δέρμα θα συνεχίσει να μιλά, όσο εγώ ανασαίνω».
Ο συναυλιακός χώρος ως τελεστής μεταμόρφωσης
Το Gazarte, με τις ξύλινες μπάρες, τις κάθετες ράγες φωτός και τις μαύρες επιφάνειες που θυμίζουν παλιό στούντιο, είναι ο τέλειος αντιδραστήρας για μια τέτοια βραδιά. Εδώ η jazz δεν είναι «έντεχνη»· δεν είναι ακαδημαϊκή· δεν είναι καθωσπρέπει. Είναι μια παράλληλη πόλη μέσα στην Αθήνα, μια μικρή Νέα Υόρκη φτιαγμένη από ίσκιους και μελωδικές προθέσεις.
Το live θα μπορούσε να ξεκινήσει με αυτό το χαρακτηριστικό βουητό προθέρμανσης, όταν το κοινό μιλά χαμηλόφωνα και τα φώτα δεν έχουν αποφασίσει ακόμη αν θα σβήσουν. Θα ακούσουμε το σκάσιμο ενός snare. Ένα τζαφ από το hi-hat. Μια δοκιμή στο ride, εκείνο το θρυλικό Paiste που κουβαλάει δεκαετίες ιστορίας. Και τότε, χωρίς να το καταλάβουμε, θα βρεθούμε μπροστά σε έναν άνθρωπο που «κουβαλά» στο σώμα του δύο ηπείρους — την Καραϊβική και την Αμερική — και τις αφήνει να συγκρούονται μέσα στο beat.
Η ενέργεια πριν το “Stratus”
Αν είσαι μουσικός, ή αν έχεις βρεθεί ποτέ δίπλα στη σκηνή όταν ο Cobham ετοιμάζει το “Stratus”, ξέρεις τι συμβαίνει. Είναι σαν να χαμηλώνει η πίεση του αέρα. Σαν να αλλάζει η γραμμικότητα του χρόνου. Ο κόσμος μαζεύεται γύρω από το drum set και προσηλώνεται απόλυτα.
Το riff που θα εκραγεί από το μπάσο είναι μια κλωτσιά στο στήθος. Ένα «σώπα» που λέει η μουσική στο κοινό.
Και τότε ξεκινά ο μεγάλος παλμός, ο χτύπος της καρδιάς μιας ολόκληρης εποχής. Κι εμείς, ακίνητοι, σαν θεατές μπροστά σε παλιό φιλμ του Bruce Conner, βλέπουμε τις εικόνες του ’73 να ξεπηδούν από τον καπνό των φώτων.
Ο Cobham γίνεται ένας αφηγητής της κίνησης. Άλλωστε ο Billy δεν είναι drummer μόνο. Είναι ένας Τζαζ Ραψωδός. Διαβάζει το κομμάτι πριν το παίξει. Ξέρει ποια σημεία θα χαράξει στη νύχτα σαν ψύχρα, ποια θα τα αφήσει να βράσουν σαν θερμόμετρο μέσα στην τσέπη.
Ακούς το παίξιμό του και καταλαβαίνεις πως ό,τι κάνει, το κάνει με προμελέτη. Όχι με λογική· με ένστικτο. Με μια ενόραση που δηλώνεται σε εμάς ως αποκλειστικά δική του. Το beat γέρνει, ο ήχος πλαταγίζει, κι εκείνος διορθώνει με μικρές τροποποιήσεις σαν χειρούργος. Ένα χτύπημα πιο αργό, ένα ghost note, ένα fill που διαρκεί όσο το ανοιγόκλεισμα ενός ματιού — όλα ορίζουν την αφήγηση.
Πώς θα έμοιαζε το δεύτερο μισό της συναυλίας; Μυστικισμός και περιπλάνηση των ψυχών.
Κάπου μετά το “Moon Germs”, όταν το κοινό έχει αρχίσει να ιδρώνει, όταν οι ρυθμοί αρχίζουν να μοιάζουν με παλιές τελετές Yoruba, είναι σχεδόν σίγουρο ότι ο Cobham θα μπει σε μια βαθιά εσωτερική φάση. Περαν των λόγων.
Εκεί, η jazz ξεπερνάει πάντοτε τον εαυτό της και αφήνεται στην τελετουργική μαγεία των ρυθμών και των αποτυπωμάτων τους.
Είναι σαν να τον βλέπω να βάζει τα δάχτυλα πάνω στα toms. Σαν να διαβάζει το ανάγλυφο του χρόνου. Θα παίξει με brushes, σέρνοντας τον ρυθμό σαν κουρασμένο θηρίο που όμως δεν σταματά.
Κι όταν νομίσουμε πως κόπασε, θα πεταχτεί ένα κρυφό γέμισμα — τόσο γρήγορο όσο το βλεφάρισμα ενός… boxeur που δεν έχει χάσει το ένστικτο.
Αυτό είναι το beat της ίδιας της jazz.
Το φινάλε: το σώμα μετά το σώμα
Το φινάλε θα το νιώσουμε πριν το ακούσουμε. Ο Cobham έχει πάντοτε αυτό το μοναδικό βλέμμα όταν πλησιάζει στο τέλος· ένα βλέμμα που λέει, «Αυτό ήταν παιδιά. Σας έδωσα ό,τι είχα!».
Το χτύπημα γίνεται πιο ευθύ. Το tempo πιο αυστηρό. Και τότε, όπως σε κάθε μεγάλη στιγμή, πέφτει το τελευταίο κύμα. Ένα solo που δεν είναι solo αλλά μια ομολογία — ότι ο χρόνος, τελικά, δεν είναι τίποτα άλλο από την ταχύτητα του χεριού πάνω στο δέρμα…
Και δεν υπάρχει λέξη αρκετά μεγάλη.
Και θα πούμε όλοι μαζί τότε για άλλη μια φορά:
«Ο Cobham ήρθε. Και έπαιξε σαν να ήταν η τελευταία του φορά».
